Лале САДИРОВА

Лале Садирова Энибаладин руш 1991-йисан февральдин 25-даз КцIара дидедиз хьана. КцIар шегьердавай 2-нумрадин юкьван мектеб акьалтIарай и стIурви руша Бакудин Славян Университетдин журналистика факултетда чирвилер къачуна. Са жегьил журналист хьиз Бакуда «Новое Время», «Неделя», «Qusar-КцIар» газетра кIвалахна. И викIегь рушан дидедин чIалал гзаф рикI ала, иер-иер шиирар кхьизва. Адаз са иер дуру чешмеда ргазвай руьгь, хъсан кьатIунар, фагьум авайвиляй цIарарихъ дагъларин кьилихни ватандин кукупIдин атир гала. Лаледикай хъсан шаир жедайдал чIалахъ я зун. Гьавиляй «АЛАМ»да адан шиирар гун къарардиз атана. Ваз чIехи агалкьунар хьурай, Лале!

Эйваз МАРВАР

Дуьня

Ни гана, ни къачуна вун?
Кьуд-пад тапар дуьня.
Ваз «хъсан» за гьикI лугьун?
ИчIи гафар-чIалар, дуьня.

Подробнее...

Сажидин

Дуьнядиз рехи чIарарив, хци фагьумдив, кьелечI гьиссерив вил вегьизвай, иер зари Саидгьасанов Сажидин Саиджамалан хва 1933-йисан 2-майдиз СтIал Сулейманан райондин Агъа СтIал хуьре дидедиз хьана. Адан чIехи бубаяр ТекипIирхуьряй я. Хайи хуьруьн мектеб ва Дагъустандин университетдин филологиядин факультет куьтягьна, гзаф йисара лезги чIалан ва литературадин муаллимвиле кlвалахзава. С.Саидгьасанов аялар патал теснифзавай, сатирадин ва юмордин шииррин, повестрин, гькаярин, гьакIни цIудалай виниз ктабрин ("Вун накь вучиз атаначир?", "КIватIи-кIваташ", "Аламатар", "Зуьрнедин ван алаз", "НуькI хала") кирам я. Адан чIалариз пуд вишелай гзаф манияр теснифнава. Зариди Културадин макан "Куьредин ярар" тешкилуна иштиракна. Ам Лезги Кхьирагрин КIватIалдин член, "ДР-дин културадин лайихлу кIвалахдар" я. Агъа СтIалдал уьмуьрзава. Шаирдин кьузуьвал яшдив алцумдач, чарари руг, къелемди хъуьм кьурла шиирдин кимел кьуьзуьд яз гьесабда. Сажидин муаллимди къенин юкъузни къелем кьацIал тунвач. Адан мукьвара "СтIалнаме" тIвар алаз СтIалрин тарихдикай ктаб акъатда.

Подробнее...

Мегьамед Мегьманов

Саваб

Вучиз вун зал дуьшуьш хьанай а юкъуз,
РикIиз хуш тир мили, ширин хиял хьиз.
Хъфена вун, ви гьижранди куз-хъкъуз,
Алама зун диде квахьай аял хьиз.

Яргъалай вун хъуьрезва заз датIана,
ЗверайтIани ви дидардив агакьдач.
Я инсафсуз, зани гила кьатIана,
Вун хиялдай акъудизни алакьдач.

Зи каниди, ша вун икьван геж жемир,
Къизилгуьлдихъ билбилдин рикI кабаб я.
И дуьнядал садра ганва чаз уьмуьр,
Хушдиз девран гьалун чIехи саваб я.
                             
24.11.1991     
Ширвановка

Подробнее...

Вучда вакай?

Вуч яман хиялри тухванва вун къе,
Нагьахъ кар ван хьана хъел ийизвани?
ТахьайтIа хиялрив къекъвез дуьняда,
Дуьнядин дердияр гьял ийизвани?

Дуьз я, шаирар дуьнядал виридалайни пара хиялар ийизвайбур я. Нагьахъ са кар ван хьайила рикI тIар жеда шаирдин, адаз дуьнядин дердер хъсан патахъ туькIуьриз кан жеда. Хиялрин алемда пара жезвайвиляй абур Аллагьдиз мукьва инсанар я лугьуда. Шиир кхьизвайбур пара аватIани гьар кхьизвайди шаир жедач. Шаир хьун четин са кар я, халкьди гьар шаирдизни чIехи шаир лугьудач.
Асул шаирди вичелай садрани са шеъни туькIуьрзавайди туш. Ада вири инсанрин амалриз, къилихриз, проблемриз, кьатIунриз, чаз виридаз аквазвай кьуд патаз маса вилерал ваъ, чна кьатIизвайвал чан алаз килигзава.
Лезги халкьди вичин чIехи шаирралди датIана дамахзава. Къе чи цIиргъина цIудралди хъсан шаирар ава. Абурукай садни Мегьамед Мегьманов я. Мегьамед муаллим яз шииррал, илимдал рикI алай са инсан я. И инсанди дидедин чIалал дамахда, и чIалан сурвиликай, иервиликай сив ацIурна рахада, шиирар кхьида. Мегьамед муаллим лезги кIелзавайбуруз фаданлай чида. Адан шиирар «Бахтавар чил» алманахда (Баку, 1983), «Къизил Къусар», «Лезги газет» ва маса газетра чап хьанва.

Подробнее...

О кавказе о кавказцах

(Начало в прошлом номере)
 6. И.БЛЮ­МЕН­БАХ - зна­ме­ни­тый не­мец­кий ан­т­ро­по­лог (1776 г.)

Кав­каз­ская ра­са в клас­си­фи­ка­ции И. Блю­мен­ба­ха и дру­гих ан­т­ро­по­ло­гов - боль­шая ра­са, со­от­вет­ст­ву­ю­щая Ев­ро­пе­ид­ной ра­се. В со­вре­мен­- ­ной ли­те­ра­ту­ре тер­мин упо­треб­ля­ет­ся ред­ко.

"Со­вет­ский Эн­цик­ло­пе­ди­че­с­кий сло­варь" 
Моск­ва, изд. "Сов. Эн­цикл." стр.519, 1984

За­да­дим­ся во­про­сом - ку­да и по­че­му ис­чез­ло по­ня­тие "Кав­каз­ская ра­са"?
Ока­зы­ва­ет­ся, что это оп­ре­де­ле­ние ещё в 1920 го­ду изъ­я­то из упо­треб­ле­ния по ука­за­нию боль­ше­ви­ков.
Об этом фак­те со­об­ща­ет "Боль­шая Со­вет­ская Эн­цик­ло­пе­дия, до­бав­ляя, что оп­ре­де­ле­ние "Кав­каз­ская ра­са" за­ме­не­но на­зва­ни­ем "Ев­ро­пей­ская ра­са", но БСЭ не ут­руж­да­ет се­бя рас­кры­ти­ем при­чин про­изо­шед­шей под­ме­ны.

(Га­зе­та, “Кав­каз­ский Ве­ст­ник”) 
глав­ный ре­дак­тор Майр­бек Та­ра­мов

Подробнее...

"Чи девирдин Стlал Сулейман"

Заманада уьткем хьана,
Диндал-кьиндал мягькем хьана,
Гьахъсузвилел тIем атана,  
Гьахъ тIалабдай жуьръэт хьурай!..
И цIарарин автор, вичин 60 йис и мукьвара тамам хьайи, чидай ксари "Чи девирдин СтIал Сулейман" лагьай тIвар гайи, уьмуьрдин эхирдалди жегьил зари яз шира хьайи, рекьидалди са улуб кьванни акъудиз тахьай, эсил  паласадин шаир Якъубов Къагьриман Къайитмазан хва я!
Къагьриман Якъубов 1954-йисан январдин 15-аз Къуба шегьерда дуьнядал атанай. Вич кьепIинал аламаз адан буба рагьметдиз физва, гьавиляй диде Зайнаба гъвечIи Къагьриман Кчанрин паласа хуьруьз хкизва. 1961-1969-йисара КцIарин интернат-мектебда, 1969-1971-йисара Худатин 2 лагьай юкьван мектебда кIелзава.
Аскервилин къуллугъ кьилиз акъудай жегьилди хуьруьн майишатда кIвалахиз эгечIзава.

Подробнее...